مترجم تأییدشده کیست؟ وقتی یک ترجمه فقط ترجمه نیست

مترجمان در بازارهای داخلی و بین‌المللی ترجمه با عبارت Certified Translation زیاد روبرو می‌شوند. بسیاری آن را به‌سادگی «ترجمه رسمی» ترجمه می‌کنند. این برداشت در نگاه اول منطقی است، اما ماجرا به این سادگی نیست. در بریتانیا، Certified Translation و Official Translation لزوماً یک معنا ندارند و مفهوم «مترجم تأییدشده» نیز با آنچه در ایران «مترجم رسمی» می‌نامیم، تفاوت دارد.

این تفاوت شاید در نگاه اول فقط یک مسئله واژگانی به نظر برسد، اما برای مترجمان و کسانی که با اسناد رسمی و ترجمه‌های حرفه‌ای سروکار دارند، دانستن آن اهمیت زیادی دارد.

وقتی مترجم فقط ترجمه نمی‌کند

فرض کنید فردی مدرکی را برای ترجمه به مترجم می‌دهد. مترجم متن را ترجمه می‌کند و کار تمام می‌شود. اما اگر از او Certified Translation خواسته شود، یک مرحله دیگر هم وجود دارد: مترجم باید به‌طور رسمی اعلام کند که ترجمه‌ای که ارائه کرده، ترجمه‌ای دقیق و صحیح از متن اصلی است.

در واقع، مترجم فقط نمی‌گوید «من این متن را ترجمه کرده‌ام»؛ بلکه مسئولیت ترجمه را نیز می‌پذیرد. راهنمای دولت بریتانیا برای تأیید اسناد، از جمله مواردی مانند تأیید صحت و دقت ترجمه، تاریخ ترجمه، نام کامل و اطلاعات تماس مترجم را مطرح می‌کند. به همین دلیل، یک Certified Translation معمولاً چیزی بیشتر از متن ترجمه‌شده است؛ ترجمه همراه با یک تأییدیه درباره هویت و مسئولیت مترجم است.

پس «مترجم تأییدشده» کیست؟

اینجاست که تفاوت این تعریف در بریتانیا و ایران مشخص می‌شود. در ایران، وقتی می‌گوییم مترجم رسمی، با یک عنوان حقوقی مشخص روبه‌رو هستیم. مترجم رسمی در چارچوب نظام قانونی مترجمان رسمی فعالیت می‌کند و ترجمه رسمی نیز سازوکار مشخصی دارد.

اما در بریتانیا چنین نظام واحدی که یک نهاد دولتی همه «مترجمان رسمی» کشور را منصوب و ثبت کند، وجود ندارد. مؤسسه Chartered Institute of Linguists یا (CIOL) نیز توضیح می‌دهد که بریتانیا مانند برخی کشورها نظام واحدی از مترجمان sworn یا certified ندارد. در عین حال، مترجمان حرفه‌ای می‌توانند در شرایط مناسب ترجمه‌های خود را تأیید کنند.

بنابراین، اگر در یک متن انگلیسی با عبارت Certified Translator روبه‌رو شدید، نباید فوراً آن را «مترجم رسمی دولتی» ترجمه کنید.

نقش انجمن‌های حرفه‌ای چیست؟

نبود یک نظام واحد دولتی به این معنا نیست که مترجمان حرفه‌ای در بریتانیا بدون معیار فعالیت می‌کنند. نهادهایی مانند (CIOL) و Institute of Translation and Interpreting یا (ITI) برای حرفه ترجمه استانداردها و چارچوب‌های حرفه‌ای ارائه می‌کنند. برای نمونه، ITI برای اعضای واجد شرایط خود امکان استفاده از ITI Certification Seal را در تأیید ترجمه‌ها فراهم می‌کند. CIOL نیز درباره نحوه تهیه و تأیید ترجمه‌های حرفه‌ای راهنما ارائه کرده است.

اما یک نکته مهم وجود دارد: عضویت در CIOL یا ITI را نباید شرط عمومی و اجباری برای تمام Certified Translationها در بریتانیا دانست. اینکه چه مترجمی مورد قبول است، در نهایت می‌تواند به سازمانی که ترجمه را درخواست کرده است بستگی داشته باشد.

Certified با Official و Sworn چه فرقی دارد؟

یکی از مشکلاتی که در ترجمه این اصطلاحات پیش می‌آید، این است که در زبان فارسی گاهی همه آنها را «ترجمه رسمی» می‌نامیم؛ در حالی که در کشورهای مختلف، این اصطلاحات پشتوانه حقوقی یکسانی ندارند.

Certified Translation معمولاً ترجمه‌ای است که مترجم صحت و دقت آن را تأیید می‌کند.

Official Translation اصطلاحی گسترده‌تر است و معنای آن می‌تواند از کشوری به کشور دیگر متفاوت باشد.

Sworn Translation نیز بیشتر در کشورهایی دیده می‌شود که برای مترجمان سوگندخورده جایگاه قانونی مشخصی تعریف کرده‌اند.

ITI نیز تأکید می‌کند که مفهوم ترجمه رسمی در کشورهای مختلف یکسان نیست و باید آن را در چارچوب نظام حقوقی همان کشور فهمید. پس ترجمه تحت‌اللفظی همیشه بهترین راه نیست. گاهی یک واژه انگلیسی را باید با توجه به کارکرد آن ترجمه کرد، نه فقط با توجه به فرهنگ لغت.

در ایران چه تعاریفی وجود دارد؟

در ایران وضعیت روشن‌تر است. «مترجم رسمی» یک عنوان حقوقی شناخته‌شده است و ترجمه رسمی اسناد در چارچوب نظام مترجمان رسمی انجام می‌شود. بنابراین وقتی در ایران می‌گوییم «ترجمه رسمی»، معمولاً می‌دانیم که ترجمه باید از مسیر مشخصی تهیه و تأیید شده باشد.

در بریتانیا، اما مفهوم Certified Translation بیشتر پیرامون تأیید مترجم و مسئولیت او نسبت به ترجمه شکل می‌گیرد. به همین دلیل، می‌توان گفت: «Certified Translation در بریتانیا و ترجمه رسمی در ایران ممکن است در برخی کاربردها نتیجه مشابهی داشته باشند، اما از نظر نظام حقوقی و حرفه‌ای دقیقاً یک مفهوم نیستند.»

این تفاوت برای مترجمانی که با متون بین‌المللی کار می‌کنند اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا یک اصطلاح ممکن است در دو کشور ظاهر مشابهی داشته باشد اما پشتوانه حقوقی متفاوتی داشته باشد.

یک اصطلاح دیگر که نباید با Certified اشتباه شود

گاهی مشتری به مترجم می‌گوید:

“I need a notarized translation.“

این درخواست با Certified Translation یکی نیست. در ترجمه notarized، پای Notary Public یا دفتر اسناد رسمی نیز به میان می‌آید. نقش سردفتر در چنین فرایندی می‌تواند تأیید یک اظهار یا امضای مترجم باشد و لزوماً به معنای ارزیابی کیفیت زبانی ترجمه نیست. ITI نیز میان این نوع تأیید و Certified Translation تفاوت می‌گذارد.

بنابراین، برای یک مترجم حرفه‌ای، تفاوت میان این عبارت‌ها فقط یک بحث نظری نیست. ممکن است مشتری دقیقاً نوع خاصی از تأیید را بخواهد.

چرا دانستن این اصطلاح برای مترجمان مهم است؟

مترجمی که با مشتریان بین‌المللی کار می‌کند، دیر یا زود با اصطلاحاتی روبه‌رو می‌شود که در نگاه اول ساده به نظر می‌رسند:

Certified Translation
Official Translation
Sworn Translation
Notarized Translation

اما ترجمه همه این عبارت‌ها به «ترجمه رسمی» می‌تواند بخشی از معنای اصلی آنها را از بین ببرد. مترجم حرفه‌ای باید یک قدم جلوتر برود و بپرسد: این اصطلاح در کدام کشور و برای چه کاربردی استفاده شده است؟ همین پرسش ساده می‌تواند جلوی بسیاری از سوءتفاهم‌های حرفه‌ای را بگیرد.

ترجمه فقط انتقال کلمات نیست

ماجرای Certified Translation در نهایت یک نکته بزرگ‌تر درباره حرفه ترجمه را هم نشان می‌دهد. مترجم همیشه فقط کسی نیست که کلمات یک زبان را به زبان دیگر منتقل می‌کند. گاهی او باید با نظام حقوقی، استانداردهای حرفه‌ای، قراردادها و انتظارات نهادی نیز آشنا باشد.

به همین دلیل، شناخت اصطلاحات حرفه‌ای ترجمه بخشی از سواد حرفه‌ای مترجم است؛ همان‌طور که شناخت واژگان تخصصی برای مترجم پزشکی، حقوقی یا فنی اهمیت دارد. در دنیایی که ترجمه بیش از گذشته بین کشورها و نظام‌های مختلف جابه‌جا می‌شود، دانستن اینکه یک اصطلاح در کجا و با چه معنایی استفاده شده است، گاهی به اندازه دانستن معادل زبانی آن اهمیت دارد.

منابع

– Chartered Institute of Linguists. (n.d.). Certified translations. Chartered Institute of Linguists

– Institute of Translation and Interpreting. (n.d.). Official translations. Institute of Translation and Interpreting

– Institute of Translation and Interpreting, Chartered Institute of Linguists, & Association of Translation Companies. (n.d.). Joint statement on certification of translations. Institute of Translation and Interpreting

– GOV.UK. (n.d.). Certifying a document. GOV.UK